09120611795

تحلیل محتوا، تکنیک تحلیل و آنالیز محتوا و متون به شمار می رود که تلاش می‎کند تا با استفاده از روش آنالیز، داده‌هایی را در مورد متن استخراج نماید. یکی از نظریه پردازان تحلیل محتوا، هولستی است که تحلیل محتوا را هنری برای یافتن نتایج پژوهش از طریق روش های عینی و منتظم، با حفظ ویژگی‎ها‎ی شخصی پیام‎ها‎ می‎داند. در واقع، تحلیل محتوا یک روش پژوهشی است که نتایجی معتبر و قابل تکرار را از داده‌ها و متون استخراج می‎کند و یک رویه نظام مند که به واسطه آن مشخصات خاص پیام به طور واضح و دقیق بیان می‎گردد.

روش‎ها‎ی تحلیل محتوا

  • بیان کردن مطالب به صورت عینی و منتظم
  • بیان محتوا با پشتوانه نظری
  • توصیف ویژگی‎ها‎ی آشکار پیام
  • رمزگذاری ویژگی‎ها‎ی مشخص پیام
  • استخراج معانی پنهان و مستتر
  • عدم دخالت تعصبات و ذهنیات تحلیل‎گر در تحلیل محتوا
  • استفاده از فرضیه و سوال برای تبیین رابطه معنایی متغیرها

مراحل تحلیل محتوا

  • ابتدا باید موضوع مورد مطالعه مشخص و معین شود.
  •  در گام دوم، باید چهارچوب نظری پژوهش شکل بگیرد؛ متغیرهای مستقل و وابسته تفکیک داده شوند، فرضیه در نظر گرفته شود و سپس با استفاده از روش‎ها‎ی منطقی برای متغیرها اهدافی تعیین گردند.
  •  در این مرحله معیاری برای اندازه گیری متغیرها در نظر گرفته شود، به عنوان مثال، تهیه فهرستی از واژگان کلیدی به قصد شمارش آن ها می تواند به اندازه گیری نقش متغیرها کمک کند.
  •  تهیه و تنظیم ابزار جمع آوری اطلاعات با توجه به موضوعی که قرار است پژوهش در آن حوزه صورت گیرد.
  •  جمع آوری اطلاعات مربوط به طرح پژوهش که این امر با در نظر گرفتن زمان و مکانی که قرار است عملیات در آن انجام گیرد، کامل می‎شود.
  •  مطالب و متون باید طبقه بندی شوند این کار به منظور سهولت درک برای خوانندگان انجام می شود.
  • در پایان کار باید مطالب آنالیز و تجزیه شوند که یا فرضیه اصلی را رد و یا آن را اثبات می‎کند.

کاربردهای تحلیل محتوا

  •  توصیف درست خصوصیات پیامهای دشوار که در متون درسی، سخنرانی‌ها، روزنامه‌ها و مجلات به کار برده می‎شوند.
  • فهم اهداف فرستنده پیام یا همان نویسنده متن و دلایل ارسال آن؛ به عنوان مثال، با تجزیه و تحلیل محتوای پیام رهبر یک حزب سیاسی به مخاطبان خود، می‌توان به راحتی اهداف آن را بدست آورد.
  •  شناخت میزان تاثیر پیام بر روی مخاطبان؛ به عبارت دیگر، افرادی که پیام برای آن‌ها ارسال می‌شود، مورد مطالعه قرار می‌گیرند تا میزان تاثیر پیام بر آنها اندازه گیری شود و اثر مثبت و یا منفی آن بدست آید. این امر به منظور اصلاحات پیام صورت می‎گیرد.
  •  فرد در ردیف افراد محافظه کار و جنگ طلب قرار می‎گیرد.
  • پاسخ به برخی از پرسش‎ها‎ی پژوهشگران که پاسخی برای آن پیدا نمی‎کنند.
  • مطالعه جنبه‌هایی از فرهنگ و تغییرات فرهنگی؛ مثلاً، می‌توان اشعار، ادبیات و هنر یک فرهنگ را در زمان خاصی مورد تجزیه و تحلیل قـرار داد تا ارزش‌های موجـود در آن عصـر بدست آورد.
  •  دستیابی به خصوصیات و ویژگی‌های اجتماعی زمانی خاص و جریان‌های عمیق و پنهان اجتماعی دوره ای که نویسنده در آن می‌زیسته؛ زیرا بیشتر نویسندگان فرزند زمان خود محسوب می‎شوند و در آثار خود به انعکاس مسائل و امور روز می‎پردازند.
  • پی بردن به بیماری، خصوصیت رفتاری و یا ذهنی نویسنده که از این طریق می توان منطقی یا غیر منطقی بودن پیام را مشخص کرد.

ویژگی‎ها‎ و مزایای تحلیل محتوا

  • ارزیابی متون غیرقابل فهم
  • پیام رسانی به شیوه ای ساده
  • عینی بودن
  •  قاعده مند بودن
  •  تمرکز بر محتوای آشکار
  • استفاده از اسلوب‎ها‎ی علمی
  •  امکان جمع آوری اطلاعات از افراد غیر قابل دسترس
  •  پی بردن به دوره‎ها‎ی زمانی مختلف و آشنایی با شیوه‎ها‎ی مختلف زندگی
  •  نسبت به روش های دیگر پژوهش، به لحاظ زمانی و هزینه، مقرون به صرفه می‌باشد.
  •  دسترسی به همه بخش‎های متن، به ویژه در زمانی که پژوهش دچار خلل می شود و نیاز به اصلاحات دوباره دارد.